İş hayatında “Elle Taşıma” işleri hakkında genel bilgiler

m bagan 1

Mustafa Bağan
1.Giriş
Taşıma, elle kaldırma, hamallık denince ülkemizde akla gelen ilk isim “Zaro Ağadır”.Zaro Ağa, bazı kaynaklara göre 1774, bazı kaynaklara göreyse 1777’de Bitlis, Mutki, Meydan köyünde doğmuştur. Ellili yaşlarında, uzun yıllar İstanbul Hamal Topluluğunun başında kalmıştır.Daha sonra operatör Emin Bey’in Şehreminliği zamanında belediye serhademeliğine getirilmiş ve bu görevi ölümüne kadar (1934) sürdürmüştür (yaklaşık 157 yıl yaşamıştır!). Böylece son günlerini İstanbul’da geçirmiş ve burada ölmüştür.

Honderdjarigen, methusalems. De geboren turk Zaro Agha, de oudste man ter wereld (153). De laatste dagen van zijn leven bracht hij door in een kinderziekenhuis, te Istanboel, Turkije.

Zaro Ağa

1777 – 1934

1.1 AB’deki Rahatsızlıklar [1]
Sağlık üzerindeki olası etkileri Kas ve iskelet sistemi hastalıkları aşağıda belirtilen şekillerde ortaya çıkarak, özellikle sırt, kollar ve ellerdeki kas ve bağlara zarar vermektedir.

Kas ve İskelet Hastalıklarının AB’ye Maliyeti
Ajans’ın yeni bültenlerinden biri, kas ve iskelet sistemi hastalıklarının, AB Üye Devletlerinde neden olduğu sosyal ve ekonomik maliyetlere ışık tutmaktadır.

image002

Almanya’da kas ve iskelet sistemi hastalıkları;
•Hastalık nedeniyle kaybedilen tüm çalışma günlerinin nerdeyse yüzde 30’una karşılık gelmektedir (yüzde 28.7 ya da 135 milyon gün).
•İşle ilgili kas ve iskelet sistemi hastalıkları nedeniyle kullanılan hastalık izinlerinin maliyetinin yaklaşık 24 milyar DM olduğu tahmin edilmektedir.

image003 (2)
Hollanda’da kas ve iskelet sistemi hastalıkları
•İşle ilgili hastalık izinlerinin tamamının yüzde 46’sına karşılık gelmektedir.
•İşle ilgili kas ve iskelet sistemi hastalıkları nedeniyle alınan hastalık izinlerinin toplam maliyeti, bir yıldan az süren bir izin için 1995 yılında 2.019 Hollanda guldeni olarak belirtilmiştir.

image004
İngiltere’de işle ilgili kas ve iskelet sistemi hastalıkları
•Yaklaşık 10 milyon iş günü kaybedilmektedir.
•Bunların, yaklaşık 5 milyonu sırt şikayetleri (4,820,000),
•4 milyondan fazlası boyun ve kollarla ilgili şikayetler (4,162,000) ve
•2 milyondan fazlası da bacaklarda görülen şikayetler (2,204,000) nedeniyle yitirilmektedir.
•İngiltere’nin tahminlerine Gore, Boyun ve Üst Uzuvlarda görülen İşle İlgili Hastalıkların işletmelere doğrudan ve dolaylı maliyeti sakat çalışan basına £5.251 sterlindir,
•Bunun yanında isle ilgili bir hastalık nedeniyle çalışmayı bırakmak zorunda bırakılan her çalışan, emeklilik yaşı gelmeden ortalama £51.000 sterlin kaybetmektedir.

1.2 TÜRKİYE SAĞLIK ARAŞTIRMASI, 2010[2]
15 ve daha yukarı yaştaki bireylerden kronik hastalık/sağlık sorunu yaşadıklarını belirten bireylerin verdikleri yanıtlara bakıldığında en yüksek ilk 5 hastalık grubunu sırasıyla; bel bölgesi kas iskelet sistem problemleri (% 16,4), hipertansiyon (%13,2), romatizmal eklem hastalığı (% 10,9), mide ülseri (% 9,6) ve kireçlenme (osteoartrit, artroz, dejeneratif eklem hastalığı) (% 8,4) oluşturmaktadır. Türkiye genelinde oranlara bakıldığında kadınlardaki oranların erkeklerden yüksek olduğu gözlenmektedir. Kent ve kır ayrımında ise her bir hastalık grubunda hem erkeklerde hem de kadınlarda kırdaki oranlar kentteki oranlardan yüksektir.
15 ve daha yukarı yaştaki bireylerden hastalık/sağlık sorunu yaşadıklarını belirtenlerin cinsiyet ve şikayete göre dağılımı (2010) aşağıdaki tabloda verilmektedir.

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği (R.G. 24/07/2013-28717)
İşyerlerinde elle taşıma uygulamalarında alınması gereken önlemleri içeren Yönetmelik;
“elle taşıma işlerinden kaynaklanabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle sırt ve bel incinmelerinden, çalışanların korunmasını sağlamak için asgari gereklilikleri belirleme” amacını gütmektedir. Elle taşıma işlerini aşağıdaki şekilde tanımlamaktadır:
“bir veya daha fazla çalışanın bir yükü kaldırması, indirmesi, itmesi, çekmesi, taşıması veya hareket ettirmesi gibi işler esnasında, işin niteliği veya uygun olmayan ergonomik koşullar nedeniyle özellikle bel veya sırtının incinmesiyle sonuçlanabilecek riskleri kapsayan nakletme veya destekleme işlerini ifade eder.”
2.Elle Taşımadaki kurallar
Bir şeyi almak için eğilmek ya da yan dönmek için belinize yüklemiş olduğunuz yük sizi şaşırtacaktır.

image005 (2)
Belinizi bir kaldıraç, tahterevalli gibi düşünün. Dayanak noktası tam ortada olduğu takdirde, 5 kg kaldırmak için, belinize 5 kg’lık bir güç yüklemeyle kaldırabilirsiniz.

Eğer dayanak noktasını daha ileriye alırsanız aynı ağırlığı kaldırmak için daha çok güç gerekecektir. Aşağıdaki örnekte bu görülmektedir. Örnekte 10’a 1 oranında olup 5 kg’ı kaldırmak için belinize 50 kg güç kullanmak gerekmektedir.

image006

Vücudunuzun üst kısmının 50 kg olduğunu varsayarsak, 5 kg’ı kaldırmak için 550 kg’lık yük belimize binecektir. Eğer ağırlığınız daha fazlaysa daha çok yük binecektir.

image007

image008

Genelde ortada bir şayia dolaşmaktadır. O da Türkiye’de bir kişinin en çok 25 kg kaldırabileceğidir. İş sağlığı ve güvenliği konularında buna benzer, kaynağı belli olmayan birçok bilgi kirliliğine rastlayabilirsiniz. Bu konuda ILO (International Labor Organization) 128 sayılı tavsiye kararı vardır: ILO R128 Maximum Weight Recommendation, 1967

VI. Maksimum ağırlık
….
A. Yetişkin erkek işçi
14. Yetişkin erkek işçi tarafından 55 kg’dan fazla yük taşımak gerekiyor ise bu yükü azaltmak için en kısa sürede önlemler alınmalıdır.
B. Kadın işçiler
15. Kadın işçiler yük taşımak zorunda kalırlarsa bu yükün miktarı erkekler için önerilenden çok daha az olmalıdır.
Diğer bir deyimle ILO bu konuda kesin bir çizgi çizmemektedir.
Sözleşmenin yayımlandığı tarihlerde henüz Avrupa Birliği’nin (AB)iş hayatına yönelik çerçeve Direktifi ile getirilen“riske dayalı önlemler alınması” prensibi henüz yerleşmemişti. AB’nin 89/391/EEC Direktifi ile işyerlerinde tehlikelere karşı alınacak önlemlerin mutlaka “risk değerlendirmesi” sonucunda alınması ilkesi yerleşti.Aynı prensip önce 4758 sayılı İş Kanunu ve daha sonra 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili Yönetmeliklerle bizim mevzuatımıza da girmiştir.
Elle taşıma işlerinde aşağıdaki “6” kural önerilmektedir:

image009
•Ayaklarınız üzerinde dengeli bir şekilde durun. Ayaklarınızdan birisi yüke yakın diğeri de ona yakın olsun,
•Eşyaya doğru çömelin ancak topuklarınız zemine iyice basın. Mümkün olduğu kadar yükün yakınında bulunun.
•Yükü iyice kavrayabilmek için sadece parmaklarınız değil avuçlarınızı kullanın. Yükün daha sonra avuçlarınızdan kaymaması için emin olun.
•Yükü size mümkün olduğu kadar yakın tutarak, ayaklarınızı, mide ve kalça adalelerinizi kullanarak yükü yavaşça kaldırın.
•Çenenizi kasarak boynunuzu ve sırtınızın uygun duruma getirin.
•Ayağa kalktığınızda, ayaklarınızın yönüne doğru hareket edin. İstikamet değiştirmek için tüm vücudunuzu döndürün.
•Yük taşırken dönmek için sadece belinizi çevirmeyin.
•Yükü yere indirirken şimdiye kadar söylenenlerin tersini yapın.
3. Sonuç
Elle yük taşıma konusunda öncelikle risklerin belirlenmesi ve bu risklere bağlı olarak taşıma işleminin gerçekleşmesi gerekir. Uluslararası bazı risk belirleme yöntemleri vardır. Bazıları örnek olarak aşağıda sunulmaktadır:
•OWAS (1970): Ovako çalışma duruşlarının analiz yöntemi
•NIOSH (1994) :Amerika İş sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü Yük Kaldırma İndeksi
•PLIBEL (1995):Ergonomik Tehlikelerin Tanımlanmasına Yönelik Kontrol Listesi
[1]https://osha.europa.eu/fop/turkey/tr/publications/oshayayin/cv_kasiskeletavrupadadurum.pdf
[2]http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8620